विलायती चिंचे पासून प्रक्रियायुक्त पदार्थ

विलायती चिंचेची लागवड प्रामुख्याने राजस्थानमधील अजमेर, उदयपूर आणि माउंट अबू जिल्ह्यात आहे. फळांमधील गर लाल आणि पांढऱ्या रंगाचा असतो.

बिया काळ्या रंगाच्या असतात. या चिंचेला सामान्यतः पहाडी चिंच म्हणून ओळखले जाते. हे झाड सदाहरित असून, वीस मीटर उंचीपर्यंत वाढते. प्रत्येक शेंगेमध्ये सुमारे दहा बिया असतात. विलायती चिंचेमध्ये आवश्यक पोषक तत्त्वेदेखील असतात. हे फळ अतिसारावर उपचार, दात मजबुतीकरण आणि मधुमेह असलेल्यांमध्ये रक्तातील साखरेची पातळी व्यवस्थित ठेवण्यासाठी उपयुक्त आहे. विलायती चिंचेमध्ये ऊर्जेची गरज, भूक नियंत्रण आणि शरीरातील अन्नाचे पचन सुधारण्यासाठी कॅलरी, प्रथिने, जटिल कर्बोदके आणि आहारातील तंतू असतात. कॅल्शिअम, फॉस्फरस आणि लोह मोठ्या प्रमाणात उपलब्ध आहे. जीवनसत्त्व क आणि ब उपलब्ध आहे. याचबरोबरीने अँटिऑक्सिडन्ट, फिनोलिक संयुगे, फ्लेव्होनॉइड्स आणि क्वेरसेटीन उपलब्ध आहे. यामध्ये प्रथिने, सॅपोनिन्स, फ्लेव्होनॉइड्स आणि फिनॉलसारखी फायटोकेमिकल्स उपलब्ध आहेत.

पौष्टिक घटक 
१) कर्बोदके -७६.८७ ग्रॅम
२) प्रथिने -१२.४ ग्रॅम
३) तंतुमय घटक - १.३ ग्रॅम
४) चरबी - ०.२४ ग्रॅम
५) पोटॅशिअम - ०.२ ग्रॅम
६) फॉस्फरस -०.०४ ग्रॅम
७) कॅल्शिअम - ०.०१ ग्रॅम
८) लोह - ०.००५ ग्रॅम

प्रक्रियायुक्त पदार्थ

१) ताजी फळे ः ताज्या फळांमध्ये थोडी साखर आणि मीठ मिसळून खाता येते.

२) वाळलेली फळे : वाळलेल्या फळांची पावडर बनवतात. गोड आणि चवदार पदार्थांसाठी चव म्हणून वापरतात. पावडर पाण्यात भिजवून नंतर पेस्ट बनवतात.

३) पेय : वाळलेल्या शेंगा रात्रभर पाण्यात भिजवून गोड चिंचेचे पेय बनवता येते. यामध्ये थोडी साखर मिसळावी लागते.

४) चटणी : भिजवलेल्या चिंचेमध्ये गूळ मिसळून त्यामध्ये आले, हिरवी मिरची, मीठ मिसळावे.

५) करी : पदार्थाला तिखट चव येण्यासाठी वेगवेगळ्या करीमध्ये चिंचेची पेस्ट वापरली जाऊ शकते.

६) मिठाई : चिंचेची पेस्ट आइस्क्रीम, जॅम इत्यादी विविध मिठाईमध्ये वापरली जाते.

डॉ. सचिन मस्के,

(एमजीएम विद्यापीठ, छत्रपती संभाजीनगर)